OTOMOBL EMNYET KEMER KULLANILABLRLK TEST

ZET 
Bu almada otomobillerde bulunan emniyet kemeri kullanlabilirlii deerlendirilmeye allmtr. rnek olmas amacya lkemizde retilen X (retici firma ismi ve ara modeli gizli tutulmutur.) marka aracnda bulunan emniyet kemerinin kullanlabilirlii yaplan iki deneysel alma ile incelenmitir. Birinci deney almas sonular, kullanlabilirlii olumsuz etkileyen en nemli problemin kemeri takma ve karma srasnda yaanan zorlanma olduunu tespit etmitir. Src ve n yolcu koltuu arasndaki konsolun bu probleme neden olduu hipotezini ispatlamak amacyla yaplan ikinci deney almas ile n koltuk arasna yerletirilen ve hacim olarak ok fazla yer kaplayan aksesuarlarn emniyet kemeri konforunu olumsuz olarak etkiledii ispatlanmtr. 

1. GRsonucu savrulan bir eya da olsa insan bedeni de olsa 
eninde sonunda bir engelle durdurulur. Bir arpma Dnyada her 9 saniyede bir trafik kazasnn olduu ve annda ara saniyenin ilk on salisesinde durmakta ise her 13 saniyede bir kiinin de trafik kazas sonucu de eer emniyet kemeri takl deilse direksiyon, hayatn kaybettii dnlrse, trafik kazalarnkontrol paneli ya da n cam tarafndan durdurulana nleyecek ve kazalardaki yaralanma dzeyini en aza kadar ara iindeki eyalar ve arata bulunan kiilerin indirecek ara teknolojilerin gelitirilmesinin bedenleri ayn hzdaki hareketlerine devam gnmz de nedenli nemli olduununun anlalmasedeceklerdir. Oysa doru taklm bir emniyet kemeri da daha kolay olacaktr. Bu teknolojilerden biri de arpma/arpma annda koltuktan frlamayara iindeki yolcularn kazalardan en dk zararla engelleyerek, hassas ve nemli organlarn bir yere kurtulmalarn salamak amacyla gelitirilmi bir arpmasn nleyerek korumaktadr [3]. kiisel koruyucu ekipman olan emniyet kemeridir [1]. 
Genel bir ifade ile belirtilecek olunursa emniyet Emniyet kemerinin yararlar, kaza kategorilerinin kemeri kullanmnn zorunlu olduu lkelerdeki lm hepsinde grlmektedir. Fakat lm ve ar yaralan ve yaralanma oranlar, kullanmn zorunlu olmadmann en ok meydana geldii arpma/arpma lkelere gre % 40 daha azdr. Bununla beraber kazalarndaki yararlar daha dikkat ekicidir. Emniyet birok lkede emniyet kemeri zorunlu olmasna kemeri kullanm lm ve ar yaralanmalar % 45 ramen ou insan rahatszlk verdii iin emniyet gibi byk bir oranda azaltmaktadr [2]. arpma kemerini kullanmak istememektedirler. Emniyet kemeri ile ilgili en nemli ikayetlerin kemeri takma ve karma srasnda yaanan zorluklar, kemerin uzun sreli takl kalmas nedeniyle karlalan boyun, omuz ve gs blgesindeki rahatszlklar olduu tespit edilmitir. Ayn almada emniyet kemeri kullanmamaya neden olarak konforsuzluun % 33 ile unutkanlk ve kemeri takma konusunda tembellik faktrnn ardndan ikinci srada olduunu gstermitir [4]. 
Motor Industry Research Associationn 1980 ylnda yapt bir almada katlmclarn %84 kullanmolduklar aralarn emniyet kemeri tasarmnda bir veya birden fazla ergonomik sorun olduuna deinmilerdir [5]. Balc vd. almalarnda 40 yast kiilerin ve erkeklere oranla bayanlarn emniyet kemerinden daha fazla ikayette bulunduklarna dikkat ekmilerdir [6]. 
Gnmzde insanlarn ara ierisinde seyahat ederek geirdikleri zaman gittike artmaktadr. Bu da insanlarn aralardan bekledikleri konfor dzeyini artrmaktadr. Konfor dzeyi hem yolculuk srasndaki yorgunluu azaltmada hem de src-ara etkileim performansn artrarak kazalarn nlenmesi ve emniyetli sr ortamnn oluturulmasnda etkili olmaktadr. Bu nedenle gnmzde konfor, ergonomiklik, kullancmerkezli gibi kavramlar reticiler iin tasarmn en nemli unsurlar haline gelmitir. reticiler younlaan rekabet karsnda mevcudiyet lerini devam ettirmek, deiime ayak uydurabilmek iin rettikleri rnleri kullanc asndan deerlendirmek ve kullanc beklentilerini karlamak zorundadrlar. retilen bir rnn, piyasada tutunabilmesi iin kullanclarn memnuniyetini kazanmas gerekmektedir. te bu noktada kullancmerkezli tasarm yaklam karmza kmaktadr (7,8). Kullanc-merkezli tasarm yaklamnn zerinde younlat konu ise kullanlabilirliktir. Kullanlabilirlik ksaca kullanc ile rnn etkileimini tanmlayan llebilir bir zellik olarak nitelendirebilinir.  
Bir rnn kullanlabilirlii; fonksiyonel olmas, fiyat, sattan sonraki servis kalitesi vb. gibi kullancnn rn alrken hesaba katt en nemli faktrlerden biri haline gelmitir. retim teknikleri ve proseslerinin artk teknolojik adan en st seviyeye 
Otomobil Emniyet Kemeri Kullanlabilirlik Testi 
ulat dnlrse retim maliyeti ve kalite konusuda ki iyiletirmelerin rne katks marjinal olacaktr. Kullanc dostu veya ergonomik tasarlanm rnleri pazara srmek, teknik ve fonksiyonel zellikleri bakmndan birbirine benzer rnlerin retilmeye baland pazarda tketicilerin rnleri satn almasnda bir ncelik konumunda olacaktr. reticilerin reklamlarnda veya rn zerinde kullanc dostu, ergonomik tasarm gibi imaj kelimelerini daha sk kullanmaskullanlabilirliinin reticiler iinde nemli olduunu gstermektedir [7]. 
Uluslararas Standardizasyon Kuruluu (ISO) kullanlabilirlii (ISO 924111); bir sistemin kullanmyla belirlenen amalara ne derece ulaldnn (etkililik), belirlenen amalarn elde edilmesi iin harcanmas gereken zaman, para, zihinsel aba vb. kaynaklarn (etkinlik) ve kullancnn, sistemi kabul edilebilir bulma derecesinin (tatmin) bir ls olarak tanmlamaktadr. Etkililik, etkinlik ve tatmin bir rn veya sistemin kullanlabilirliini belirleyen nemli  faktrdr. Bu faktrleri deerlendirebilmek iin bunlarn alt kriterlere ayrlmas gerekmektedir [9,10,11]. Bu alt kriterler araclyla da sistemin kullanlabilirlii llebilir (ekil 1). 
Emniyet kemeri kullanmnn neminden dolay bu ekipmann insan faktrleri ve ergonomi ile kriterleri yerine getirmesi gerekmektedir. Emniyet kemerininin kullanmiin gereken fiziksel aba ve kullanclarn emniyet kemerinin kabul edilebilir bulma derecesi (tatmin-memnuniyet) kullanlabilirlik ltleri olarak tanmlanabilir.  
Emniyet kemeri kullanlabilirliinin bu kadar nemli olmasna ramen literatrde bu konuya deinenen alma says yok denecek kadar azdr [6]. Bu almada, rnek olmas amacya lkemizde retilen X (retici firma ismi ve ara modeli gizli tutulmutur.) marka aracnda bulunan emniyet kemerinin kullanlabilirlik dzeyinin belirlenmesi hedeflenmitir. lgili aracn emniyet kemerinin kullanlabilirliini test etmek amacyla iki deneysel alma gerekletirilmitir. Birinci alma genel olarak aracn emniyet kemeri kullanlabilirliini teste ynelik bir anketten olumu ve bu anketin sonulardeerlendirilmitir. Birinci alma sonucu ilgili 


ekil 1. Kullanlabilirlik kriterleri  
arata emniyet kemeri ile grlen en nemli sorun emniyet kemerini takma ve karma srasnda ortaya amacyla ikinci bir deneysel alma yaplmtr. Bu soruna neden olan problemi tespit etmek amacyla ikinci bir deneysel alma yaplmtr. kinci alma soruna neden olan probleminin kaynan ortaya karmak iin tasarlanm olan kullanlabirlik testi ve bu testin sonularn kapsamtr. 

2. BRNC ALIMA 
2.1. almada zlenen Metot 
Emniyet kemerinin taklmas, kullanm ve kartlmas sreci dikkatli bir ekilde analiz edilerek, bu srelerdeki problemleri tespit etmeyi salayacak bir anket literatrde daha nce yaplm almalardan da faydalanarak tasarlanmtr [6]. Anket iki blmden oluturulmutur. Birinci blm src bilgilerinden oluurken ikinci blm emniyet kemeri ile ilgili konfor ve kullanlabilirlik bilgilerini toplamay amalamtr. 
Emniyet kemeri kullanlabilirlik testi almasna Gazi niversitesi Fen Bilimleri Enstits Kazalarn evresel ve Teknik Aratrlmas Ana Bilim Dalnda yksek lisans ve doktora eitimine devam etmekte olan otuz kii katlmtr. Konu ile ilgili eitim ve bilgi dzeylerinin yksek olaca dncesiyle kullanc gurubu olarak bu kiiler seilmitir. Katlmclara almaya katlmlarndan dolayherhangi bir cret veya dl verilmemitir. Lewis iyi tasarlanm bir kullanlabilirlik almas ile rnle ilgili kullanlabilirlik problemlerinin %80ni ortaya karmak iin be kullancnn teste katlmasnn yeterli olduunu belirtmektedir [12]. Be saysnn yeterli olmasna ramen almamzda emniyet kemeri ile ilgili tm problemleri ortaya karmak iin otuz kiiden faydalanlmtr. 
Uygulama 3 aamadan olumutur. Birinci aamada, deneye katlacak olanlara almann amac ve izlenecek yntem hakknda 30 dakikalk bir birifing verilmitir. Bu brifing srasnda anketin birinci ve ikinci blmnde yer alan sorular katlmclara aklanm ve birinci blmdeki sorularn (kiisel bilgiler, ara ve emniyet kemeri kullanm tarzlar) cevaplanmas istenmitir. Bu ilemin ardndan kullanclara 10ar dakikal sre verilerek arala ilgili (X arac) nceden belirlenmigrevleri (araca bin, kemeri tak, arac altr, belirlenmi gzergahta turunu yap, park et, emniyet kemerini kart) yapmalar istenmitir (Tm testler trafie kapalortamda gerekletirilmitir.). Bylece hem emniyet kemerini takma ve karma srasndaki sorunlar hem de yolculuk srasnda emniyet kemerinin takl olduu zaman boyunca ortaya kan problemler tespit edilmitir. Uygulamann nc aamasnda ise her bir kullancdan grevi tamamlar tamamlamaz anketin ikinci ksmnda 
D Akay ve M. Kurt 
yer alan sorular (emniyet kemerinin konfor ve kullanlabilirliine ynelik sorular) cevaplamalaristenmitir. 


2.2. Birinci alma Verilerinin Analizi 

2.2.1. Katlmclarn zellikleri 
almann sonular incelendiinde katlmclarn byk ounluunu (%90) erkeklerin oluturduu grlmtr. 25-45 yagrubundaki erkekler toplam erkeklerin %88.9unu, 18-35 ya arasndaki kadnlar da toplam kadnlarn %89unu kapsamtr. Katlmclarn %44.4 ara testi srasnda ince kyafet, %55.6s ise orta kalnlkta kyafet giymilerdir. Kullanclarn ortalama boy uzunluu 176 cm ve ortalama arl 75 kgdr. 
Ortalama olarak katlmclarn 10 yldr ehliyete sahip olduklar tespit edilmitir. Tablo 1 ara kullanm skl ve sresi ile ilgili bilgileri gstermektedir. Katlmclarn %60 haftada 3-4 kere ulam iin aralarn kullanrken, ortalama yolculuklar 10-30 dakika aras (% 26.7) srmektedir. Ortalama olarak bir yolculuun sresinin 10-30 dakika aras srmesine ramen deneye katlanlarn %60 srekli olarak, %26.7si ise genellikle emniyet kemerini kullanmaktadrlar (Tablo 2). 
Emniyet kemerini her zaman/srekli kullanmayanlara (bu grup katlmclarn %40n oluturmaktadr), kemeri kullanmama sebebleri sorulduunda ekil 2deki sonular elde edilmitir. Emniyet kemeri takmamann en nemli sebebi unutkanlk olarak ortaya kmtr. Unutkanlktan sonraki en nemli sebep kemerin konforsuz ve rahatsz verici olmasolarak tespit edilmitir. 
Anketin birinci blmnde son soru olan arabaya binite ncelikle yaplan ileme cevap olarak katlmclarn % 87si nce koltuu ayarlayp sonra emniyet kemerini taktklarn, %13 ise nce emniyet kemerini takp sonra koltuu ayarladklarnbelirtmilerdir. Bu da bize emniyet kemerinin 
Tablo 1. Ara kullanm sresi ve skl yzdeleri 

Sklk (%)  
Her gn  Haftada  3-4 gn  Haftada bir kez  
Ortalama yolculuk sresi  < 10 dak.  3.3  3.3  0  
10-30 dak.  16.7  26.7  6.7  
30-60 dak.  10.0  23.3  0  
> 60 dak.  3.3  6.7  0  
Toplam  33.3%  60.0  6.7  

Tablo 2. Emniyet kemeri kullanma skl (%) 
Her zaman/srekli  60.0%  
Genellikle  26.7%  
Arada bir/nadiren  13.3%  
Kullanmyorum  0%  


konforsuz olmasna yol aan faktrn, koltuk ayarndan farkl bir faktr olduunu iaret etmektedir 


2.2.2. Kullanlabilirlik ve konfor sonular
Emniyet kemerini almakta/kavramakta zorlanyormu sunuz sorusuna katlmclar, %80 gibi byk bir oranda zorlandklarn belirtmilerdir. Emniyet kemerinin ok yksek veya dk konumda kalmas %83.3 oranyla emniyet kemeri tokasnalmaktaki sorun olarak n plana kmtr (Tablo 3). 
Tablo 3. Emniyet Kemerini kavramada zorlanmaya 
neden olan faktrler 
Sklk  Yzde  
Kemer ok geride  Evet  18  %60  
kalyor  Hayr  12  %40  
ok yksek veya ok  Evet  25  %83.3  
dk konumda kalyor  Hayr  5  %16.7  
Kemeri bulmak ok zor  Evet  15  %50  
Hayr  15  %50  

Emniyet kemerini takma srasnda karlalan sorunlara baklacak olunursa deneye katlan her  kiiden biri emniyet kemerini tokasnn ulamnn zor bir yere konumlandrlmas, emniyet kemerini kilitleyecek tokay bulamama, kilitlemek iin iki el kullanma ihtiyac veya ok fazla g harcama gereksinimi sorunlaryla karlatklarn belirtmilerdir (Tablo 4). Bu sorunun n koltuklarn arasna 
Tablo 4. Kemeri takma srasnda karlalan sorunlar 
Kemeri takma srasnda karlalan sorunlar  Sklk  
Emniyet kemerinin tokas ulam zor bir yere konumlandrlm 20  
Emniyet kemerinin tokasn bulmakta zorlanyorum  15  
Emniyet kemeri tokasn yuvaya kilitlemek iin ok fazla g harcamam gerekiyor  12  
Emniyet kemerini takmak iin her iki elimi de kullanmam gerekiyor  11  
ok kaln giysi giydiim zamanlarda kemeri takmakta zorlanyorum  6  

Otomobil Emniyet Kemeri Kullanlabilirlik Testi 
monte edilmi konsoldan kaynakland dnlmektedir. Kemer takl iken en ok karlalan sorun %30 gibi bir oranla ban yan tarafa evrilmesi durumudur (Tablo 5). Kemerin sk durmas (zelikle kk frenleme durumunda bile gerginliin artmas) %23 oranyla ikinci sk karlalan sorun olarak gzkmektedir. Katlmclarn %23 de emniyet kemeri takl durumda iken herhangi bir sorunla karlamadklarn belirtmilerdir. 
Tablo 5. Kemer takl durumdayken karlalan sorunlar 
Sorun  %  
Bam evirdiim zaman kemer rahatsz ediyor  30  
Baz zamanlar kemer ok sk konumda duruyor  23  
Hayr hibir sorunla karlamyorum  23  
Kemer yana bak alarm snrlandryor  17  
Kemer bel blgesinde ok sk/ok gevek  10  
Kemer genilik olarak ok geni/ok dar geliyor  10  

Ya gruplarna gre arataki emniyet kemerinin konforu ile ilgili olarak ekil 3deki sonulara ulalmtr. Grafik incelendiinde grlecei zere hibir kullanc seeneklerde olmasna ramen ok konforlu seeneini iaretlememitir. 35-45 yagrubundakilerin konforlu seeneini seme oranfazla iken, 18-25 ve 25-35 ya grubundakiler, kemerin kullanm asndan konforsuz ve ok konforsuz olduunu belirtmiler dir. Ya ile konfor seviyesi arasnda iliki olup olmadn incelemek zere yaplan korelasyon analizi sonucunda 0.37 gibi dk bir korelasyon deeri bulunmutur. Bu da ya gruplarile konfor seviyesi arasnda bir iliki olmadngstermitir. 
Emniyet kemerinin ykseklik ayaryla ilgili olarak 12 kii ayar dmesinin ok geride veya yan taraflarnda kaldn belirtirken, 11 kii de emniyet kemerinin ykseklik ayaryla ilgili bu zellikten haberdar olmadklarn sylemilerdir. Ayrca ayar dmesinin kkl ve ayar iin ok fazla efor harcama sorun olarak ortaya kmtr. 
Emniyet kemerini karma srasnda karlalan sorunlar incelendiinde kemeri serbest brakmaysalayan butonun yerini bulmakta zorlanma % 43 (13/30=0.43) oranyla en ok ikayet edilen durum olarak belirlenmitir. 
Katlmclardan yalnzca 3 kiinin kemeri karma srasnda bir problemle karlamadklarn belirtmesi kullanlabilirlik asndan bir sorun olduunun gstergesidir (Tablo 6). 
X aracnda n koltuklarn arasna monte edilmikonsol butonu zor bulma nedeni olarak dnlmektedir. Katlmclar genel olarak kemeri 

80 
60 
Yzde 
40 
20 
0 
Tablo 6. Emniyet kemerini karma srasnda karlalan problemler 
Sklk  
Kemeri serbest brakmay salayan butonun yerini bulmakta zorlanyorum  13  
Butona ulamakta zorlanyorum. Uzanma mesafesi ok fazla  12  
Butona basp kemeri serbest brakmak iin gerekli kuvvet ok fazla  7  
Buton ok kk  6  
Bu ilemi yapmak iin her iki elimi de kullanmam gerekiyor  6  
Herhangi bir sorunla karlamyorum  3  

serbest brakmay salayan butonun bulunmasndan ve kemeri serbest brakma srasnda iki eli birden kullanma veya kemeri brakma srasnda ar kuvvet kullanmaktan ikayet etmektedirler. Butonunun bykl ve butona basarak kemeri brakma iin harcanan g miktarnn insan performans snrlarndikkate alarak tasarlanmamas bu problemleri ortaya karmtr. 
Kemeri karttktan sonra yuvasna hareketi srasnda en ok karlalan sorun geri gitme ilemine yardmcolmak iin ellerin srekli kullanlmas ihtiyacdr (Tablo 7). 
Tablo 7. Emniyet kemerini kardktan sonra 
yuvasna doru hareketi srasnda karlalan 
problemler 
Sklk  
Kemerin geri gitme ilemine yardmcolmak iin ellerimi kullanarak kemeri ynlendirmek zorunda kalyorum  15  
Herhangi bir sorunla karlamyorum  9  
Kemer ok hzl/ok yava geri gidiyor  7  
Kemer, yerinden kp makaraya doru hareket ederken dolap karyor  5  

Gazi niv. Mh. Mim. Fak. Der. Cilt 21, No 1, 2006 
Tablo 8. Emniyet kemerinin sr performanszerine etkisi 
Sklk  
Rahatsz edici,dikkat datc 17  
Olumsuz olarak etkilemiyor  7  
Yan pencerelere bak am snrlyor  5  

Emniyet kemerinin sr performansn nasl etkiledii sorulduunda; 30 kiiden 17si kemeri rahatsz edici ve dikkat datc olarak snflandrmtr (Tablo 8). 
Emniyet kemerinin sr performansn nasl etkiledii sorulduunda; 30 kiiden 17si kemeri rahatsz edici ve dikkat datc olarak snflandrmtr (Tablo 8). 



2.3. Birinci almann Sonular
Birinci alma sonular genel olarak incelendiinde X aracndaki emniyet kemerinin konforsuz olduu sonucuna ulalmtr. Anket sonular incelendiinde, kemeri takma ve karma srasnda yaanan zorluklarn konforsuzlua yol aan en nemli problem olarak tespit edilmitir. Src ve n yolcu koltuu arasnda konulmuolan konsolun bu probleme neden 



Kemer taklkonumdayken, kemerin konforu hakkndak dsnce 


ok konforsuz 


Konforsuz 


Az konforlu 


Konforlu 


ekil 3. Ya gruplarna gre kemer konfor deerlendirmesi 
olduu dnlmtr (ekil 4). Problemin gerekten konsoldan kaynaklanp kaynaklanmadn tespit etmek amacyla ikinci bir deney almas yaplmtr. 



3. KNC ALIMA VE ALIMADA ZLENEN METOT 
kinci deney almas konsolun gerekten emniyet kemeri kullanlabilirliine etki edip etmediini test etmek amacyla yaplmtr. Bu amala 3 farkl aracn emniyet kemeri test edilmitir. X arac (n koltuklar arasnda konsolun bulunduu model), Y arac (X aracnn baka bir versiyonu olup, koltuklar arasnda konsol bulunmamaktadr.) ve Z aracnn (X aracndan farkl bir model) emniyet kemer konforlarn lme ve analiz etmeye ynelik bir deney tasarlanmtr. Deneyde kullanlan aralardan X, Y aralar 2004 model ve Z arac ise 2000 modeldir. 
Bu  aracn seilmesinin nedeni X aracnda n koltuklar arasnda bir konsol bulunurken, Y ve Z aralarnda benzer bir aksesuarn bulunmamasdr. X aracnda konsol kullanmile hem kk eyalarn saklanabilecei bir gz hem de elin kolun yatay pozisyonda zerinde rahata durabilecei bir alan yaratlmak istenmitir (ekil 5a). Temel olarak X ve Y aralarnda kullanlan el freni dizayn uaklarda kullanlan dizayna benzemektedir. Y aracnda ise konsol bulunmamasna ramen el freninin dizaynnda kullanlan farkl yapnn kullanlabilirlii olumsuz olarak etkiledii dnlmektedir (ekil 5b). Z aracnda (ekil 5c) ise n koltuklar arasnda kemeri takmay/karmay zorlatracak yksek hacimde yer kaplayan bir aksesuar bulunmamaktadr. 
Aralardaki kemer konforunu test etmek zere yaplan deneye; ya ortalamas 23 standart sapmas 3 olan alts erkek, alts kadn 12 niversite rencisi katlmtr. Deneye katlacak kiilere deneyden nce almann amac, izlenecek yntem ve prosedrler anlatlmtr. 
Deneye balamadan nce ayrca tm kullanclara her  arata koltuk ayarnn nasl yaplmas gerektii hakknda bilgi verilmitir. Kullanclardan her bir ara iin, Tablo 9da gsterilmi ilemleri srasyla yapmalar istenmitir. Her bir ara iin bu ilemlerin tamamlanmasnn ardndan ekil 6daki konfor skalas zerinde (yatay doru) kullanclarn dikey bir izgi ile emniyet kemeri konforunu lmeleri istenmitir. Konfor skalas zerinde sol tarafa gidikonforsuzluu sa tarafa doru gidi ise konforun arttn gstermektedir. Dikkat edilecei zere skala zerinde karar vermede zorlua yol aan herhangi bir saysal ifade yer almamtr. Skala ok konforsuzdan (0 puan) ok konforluya (100 puan) doru olacak ekilde milimetrik olarak leklendirilmitir (9). 
Deneyde rassall salamak ve renme etkisini (tekrarl yaplan ilerin daha kolay ve hzl yaplmas) mmkn olduunca en aza indirmek etmek iin kullanclarn aralar test srasnn belirlenmesinde tamamen dengelenmi tasarm sras (completely counterbalanced order design) yaklam kullanlmtr [13]. Bylece tm kullanclarn aralara bini srasnn birbirinden farkl olmas salanmtr. 

Tablo 9. Kullanclardan yapmas istenilen ilemler 
lemler sras: 

1.
 Koltua otur ! 


2. 
Emniyet kemerini takmadan nce koltuk ayarn yap. 

3.
 Kemere uzan ! 

4. 
Kemeri tak ! 

5. 
ki elinle direksiyonu tut ! 

6.
 Kemeri kart ! 

7. 
1 dakika ara iinde bekle ! 

8.
 Kemere uzan 

9.
 Kemeri tak ! 


10. 
Ban nce sola sonra sa tarafa evir ! 

11. 
Dikiz aynalarnn hepsine srayla bak ! (sol, orta, sa) 12.ki elinle direksiyonu tut ! 


13. Kemeri kart ! 


X arac (a)  Y arac (b)  Z arac (c) ekil 5. n koltuklar aras yerleim 

ekil 6. Konfor skalas
3.1. kinci alma Verilerinin Analizi 
Konfor skalaskullanarak 12 kiinin 3 arala ilgili olarak deerlendirme sonular saylatrlm ve Tablo 10da gsterilmitir. ekil 7de sonulara ilikin boxplot grafii izilmitir. Grafik incelendiinde Z arac en konforlu, X arac ise en konforsuz olarak gzkmektedir. 

Tablo 10. Konfor deerlendirmesi sonular (%) 

Kullanclar  X arac  Y arac  Z arac  
Erkek  1  28  50  88  
2  18  40  80  
3  62  44  90  
4  15  54  31  
5  74  72  85  
6  56  50  70  
Kadn  7  22  38  58  
8  10  16  34  
9  18  32  76  
10  74  30  84  
11  56  30  74  
12  16  38  40  

faktr olarak deneye katlan kullanclarn cinsiyeti (2 faktr seviyesi: Erkek, Kadn) seilmitir. Cinsiyet faktr bireyler aras faktr (between subject factor), ara tipi ise bireyler ii (within subject factor) olarak alnmtr [13]. Varyans analizi ile ilgili hesaplamalar SPSS 12.0 ile yaplmtr. ekil 8de ara tipine gre konfor deerlerinin marjinal ortalamalar grlmektedir. Ortalamalar cinsiyete gre byk oranda deikenlik gstermemekle birlikte ara tipine gre deikenlik (yatay eksen zerinde soldan saa doru gidildike) olduka fazladr. Tablo 11de varyans analizi sonular verilmitir. 

Y Z 


Konfor yzdesi 
ekil 7. Konfor sonularna ilikin boxplot grafii 
Ara tipine balolarak konfor sonular arasnda anlaml bir farkllk olup olmadn tespit etmek amacyla 2 faktrl oklu varyans analizi yaplmtr. Birinci faktr olarak ara tipi alnm ve 3 faktr seviyesi (X,Y ve Z aralar) belirlenmitir. kinci Tablo 11 incelendiinde % 5 anlamllk dzeyinde cinsiyet faktr ve cinsiyet-ara tipi etkileimi istatiksel olarak konfor zerinde etkili bulunmamtr. Ara tipinin ise emniyet kemeri konfor seviyesi zerinde % 5 anlamllk dzeyinde (p< 0.05) etkili olduu grlmtr. Cinsiyet faktrnn nemsiz kmas cinsiyetin konfor zerinde etkili olmadgereini de ortaya karmtr. Analiz sonularkonfor zerinde etkili olan en nemli faktrn ara tipi olduunu gstermektedir. Varyans analizi ile gruplar arasnda (ara tipleri) farkllk tespit edilmitir. 
Bu farklln hangi ara tipleri arasnda olduunu belirleyebilmek iin ise post-hoc testlerinden biri olan Tukeys HSD (Tukeys Honestly Significant Difference) testi kullanlmtr. Tm karlatrmalar iin toplam hatay. seviyesinde tutabildiinden dolay Tukeys testi 

Tablo 11. Varyans Analizi Tablosu 
Kaynak  Serbestlik Derecesi  Kareler Toplam  Kareler Ortalamas  F  P  
Cinsiyet  1  1892.3  1892.3  2.7  0.129  
Hata (Cinsiyet)  10  6924.1  692.4  
Ara tipi  2  6450.1  3225.0  12.7  0.00  
Cinsiyet x Ara tipi  2  208.5  104.3  0.4  0.669  
 Hata (Ara tipi)  20  5090.8  254.5  
Toplam  35  20565.6  

karlatrmalarda en ok kullanlan testtir (13). Tukeys HSD testini yapabilmek iin CDmean (Eitlik.1) ve faktr seviyeleri arasndaki ortalama farklar (D) hesaplanmtr. 
Ortalama Konfor(%) X arac A1= 37.42 Y aracA2= 41.17 Z aracA3= 67.5 
D1=A1-A2= -3.75 
D2=A1-A3= -30.09 
D3=A2-A3= -26.34 

CDmean =q(rmax,dferror)* 
MSerror/n  (1) 
CDmean = Kritik fark rmax = Studentized range istatistii (.=0.05) Mserror = Karlatrmas yaplacak faktre ait hata 
teriminin kareler ortalamas
dferror = Karlatrmas yaplacak faktre ait hata teriminin serbestlik derecesi 

CDmean =q(3,20) * 
254.5/12 = 16.48  (2) 
.CDmean ise .=0.05 dzeyinde karlatrmada Di 
kullanlan faktr seviyeleri arasnda anlaml bir farkllk vardr denilebilir. 
Eitlik 2de kritik fark 16.48 olarak hesaplanmtr. Bu deere gre; 
X ve Y aralarnnn emniyet kemeri konforu arasnda .=0.05 anlamllk dzeyinde bir farkllk yoktur. 
X ve Z aralarnnn emniyet kemeri konforu arasnda .=0.05 anlamllk dzeyinde farkllk vardr. 
Y ve Z aralarnnn emniyet kemeri konforu arasnda .=0.05 anlamllk dzeyinde bir farkllk vardr. 
Karlatrma sonular incelendiinde X ve Y aralarndaki emniyet kemeri konforu arasnda bir farkllk tespit edilememitir. Bununla beraber hem X hem de Y modellerindeki emniyet kemerleri ile Z aracndaki emniyet kemeri arasndaki konfor dzeyi arasnda farkllk belirlenmitir. Bu sonuta n koltuk arasna yerletirilen ve hacim olarak yer kaplayan aksesuarlarn (konsol ve emniyet frenlerinin uaklardakine benzer bir ekilde tasarlanmas) emniyet kemeri konforunu olumsuz olarak etkilediini ispatlamaktadr. 



4. SONULAR 
Bu almada X aracndaki emniyet kemeri kullanlabilirliini test etmek iin iki deneysel alma yaplmtr. Genel olarak arata bulunan emniyet kemerinin kullanlabilirlii dk bulunmutur. Emniyet kemerinin kullanlabilirlik seviyesini dren en nemli sorunun n koltuklar arasna yerletirilmi olan ve hacim olarak yer kaplayan aksesuarlar (konsol ve el frenlerinin uaklardakine benzer bir ekilde tasarlanmas) olduu tespit edilmitir. Arata konsol kullanmile hem kk eyalarn saklanabilecei bir gz hem de kolun yatay pozisyonuda zerinde rahata durabilecei bir alan yaratlarak mteri memnuniyet seviyesi artrlmak istenmitir. Fakat bunu yaparken konsol tasarm ile emniyet kemeri tasarm arasndaki etkileimin dikkate alnmamas kemerin konfor dzeyini drmtr. 
almann birinci aamasnda elde edilen veriler aynzamanda kemer tasarmnda ergonomik adan gznde tutulmas gereken faktrleride gn na karmtr. Bu alma ayrca otomobil reticilerin tm tasarm faaliyetlerinde insan faktrn dikkate alrken, dizayn problemlerini ve zm alternatiflerini ok boyutlu olarak dnmeleri gerektii ve tasarm parametreleri arasndaki etkileimlerin rn kullanlabilirlii zerinde dorudan etkili olduu sonucunuda ortaya karmtr. 


